Wyliczanka – jak digitalizuje się Europa?

slider_ekultura_enumerate
Zdjęcie: Rafael Matsunaga  Licencja: CC BY 2.0

 

Postępy w rozwoju digitalizacji są monitorowane przez Komisję Europejską już od 2007 roku. W tym celu, razem z Europeaną, powstał projekt Numeric. W roku 2009 roku został on zamieniony w  projekt Enumerate, a od 2014 roku Enumerate oficjalnie jest elementem Europeany.

Dzięki zakrojonym na szeroką skalę badaniom ankietowym Enumerate jest najważniejszym ośrodkiem danych statystycznych dotyczących digitalizacji dziedzictwa we wszystkich krajach UE. Obecnie już po raz czwarty eksperci Enumerate zapraszają do współpracy wszystkie instytucje zajmujące się dziedzictwem – państwowe i niepaństwowe, do podzielenia się swoimi doświadczeniami i opiniami. Zespół Enumerate, poprzez krajowych koordynatorów (w Polsce to Biblioteka Narodowa), rozsyła wszystkim znanym sobie instytucjom kultury i dziedzictwa indywidualne zaproszenia do wypełnienia kwestionariusza. My również zachęcamy do odpowiedzi – także te instytucje, które zaproszeń Biblioteki Narodowej nie odebrały. Ankieta online (http://www.enumerate.eu/) dostępna jest pomiędzy 27.02 a 31.03.2015.

Z uwagi na to, że udział w badaniu jest dobrowolny, a frekwencja w poprzednich edycjach (przeprowadzonych w 2012 i 2014 roku) nie należała do najwyższych, wyniki najprawdopodobniej nie są reprezentatywne i należy podchodzić do nich z rezerwą. Można spodziewać się, że wśród respondentów nadreprezentowane były instytucje bardzo aktywne na polu cyfryzacji (takie, które chciały pochwalić się swoimi wynikami).

W Polsce odpowiedzi na ankietę udzieliło 58 instytucji w 2012 i 23 w 2014 roku. Dla porównania: z Niemiec i Hiszpanii, które to kraje cechowała najwyższa frekwencja, napłynęło po około 500 odpowiedzi w każdej edycji. Ale, co może zadziwiać, na pytania w 2012 roku nie udzieliła odpowiedzi żadna instytucja kultury z Francji, a w 2014 roku zaledwie dwie. Ogółem, w edycji z 2014 roku Enumerate otrzymał 1400 ankiet wypełnionych w 33 krajach (w 2012 roku było ich prawie 2000).

Poniżej przedstawiamy wyniki ankiety Enumerate z 2014 roku, które dotyczą upowszechniania dziedzictwa przez digitalizację.

Ile jeszcze przed nami?

Najważniejszym wnioskiem, jaki płynie z lektury raportu z 2014 roku jest to, że od początku 2012 na polu digitalizacji nie widać dynamicznych zmian.  87% respondentów (wcześniej 83%) podejmowało działania digitalizacyjne. Instytucje wskazały, że co prawda nie planują digitalizacji całości swoich zbiorów (z różnych przyczn – m.in. dlatego, że niektóre dzieła nie są unikatowe), ale zamierzają zdigitalizować jeszcze ponad 52% swoich kolekcji. Nieco ponad połowa respondentów w 2014 roku posiadała kolekcje born digital.

Do początku 2014 roku zaledwie 17% zasobów w posiadaniu Respondentów zostało zdigitalizowanych (badanie z 2012 roku, m.in. z uwagi na inny skład respondentów, wskazywało na osiągnięcie poziomu około 20%). Na tym tle najlepiej jako typ instytucji prezentują się muzea – prawdopodobnie scyfryzowały już około ⅓ swoich zasobów (badanie z 2012 roku wskazywało na 42%, a badanie z 2014 roku na 24%).

Wykres 1. Szacowany procent zbiorów, które już zostały lub będą zdigitalizowane w stosunku do całości zbiorów

wykres1
Żródło: opracowanie własne na podstawie Raportu Enumerate 2014, s.21

Mediana rocznych budżetów na digitalizację w 2014 roku wyniosła 15 600 euro (dla porównania: różnice w budżetach respondentów były tak duże, że średnia wyniosła 245 000 euro!). Z kolei badanie z 2012 roku wskazało, że w zależności od typu instytucji działania digitalizacyjne pochłaniają od 0,2% do 3,8% zasobów finansowych.

Najwięcej kosztów generuje sam proces konwertowania dzieł z postaci analogowej do cyfrowej (około 37%). Prawie 90% respondentów fundusze na ten cel wygospodarowywało z własnych budżetów. Ponadto, w 2014 roku 40% instytucji skorzystało również ze specjalnych ogólnokrajowych programów dotacji na ten cel, a 22% z podobnych programów samorządowych.

W jednym z pytań ankiety Respondenci zostali poproszeni o wskazanie i uszeregowanie (od najważniejszego do najmniej ważnego) wszystkich powodów, dla których prowadzą digitalizację. Okazało się, że najważniejszym motywem jest ułatwienie prowadzenia badań naukowych i edukacja. Możliwość późniejszego ponownego wykorzystania przez użytkowników nie jest co prawda uznawana za tak ważny powód, co ochrona przed dalszym fizycznym niszczeniem, ale co istotne, digitalizacja nie jest postrzegana przez instytucje jako źródło zysku – odpowiedź “możliwe wykorzystanie komercyjne/sprzedaż” była zaznaczana jako najmniej istotna spośród wszystkich możliwych. To oznacza, że instytucje kultury raczej nie pobierają opłat za korzystanie ze zbiorów.


Wykres 2. Przyczyny udostępniania kolekcji odbiorcom. Respondenci mogli zaznaczyć wiele odpowiedzi i każdej z nich przypisać wagę od 0 do 10.

wykres3
Źródło: Raport Enumerate 2014, s. 30. Respondenci mogli zaznaczyć wiele możliwości ,nadając każdej odpowiedzi wagę od 0 do 10.

 

Najwięcej do życzenia pozostawia deklarowany zakres udostępnienia zdigitalizowanych zbiorów. Tylko ⅓ instytucji ma regulamin określający dokładnie zasady korzystania z nich. Można uznać, że instytucje zaczynają coraz bardziej interesować się tym, czy ich kolekcje są popularne. W okresie 2012-2014 ilość instytucji monitorujących korzystanie ze zdigitalizowanych zasobów wzrosła – już co drugi Respondent sprawdzał wyniki oglądalności swojej strony.

Prawodopodobnie wciąż duża część zdigitalizowanych obiektów nie jest udostępniana w ogóle. Najbardziej popularną metodą udostępnienia jest dostęp offline, możliwy z komputerów znajdujących się na terenie instytucji –  respondenci wskazali, że w ten sposób udostępniają 42% swoich zdigitalizowanych zasobów. Dopiero na drugim miejscu znalazło się udostępnianie poprzez stronę internetową instytucji – 34% zbiorów prezentowanych jest na stronach internetowych instytucji. Niestety, w ankiecie nie znalazły się pytania dotyczące jakości prezentacji obiektów w internecie. W perspektywie 4-letniej można zauważyć tendencję do zwiększania udziału dzieł udostępnianych poprzez strony www – od 31% w 2012 roku do planowanych 42% w 2016.

 

Wykres 3  Zakres i metoda udostępniania zdigitalizowanych zbiorów (w % ogółu zdigitalizowanych zbiorów)wykres2
Źródło: Opracowanie własne na podstawie Raportu Enumerate 2014, s. 32

 

Miejmy nadzieję, że edycja z 2015 roku przyniesie lepsze informacje (zwłaszcza w zakresie frekwencji polskich instytucji kultury!).

Pełen tekst raportu znajduje się TUTAJ.