Wirtualne Muzea Małopolski – od wirtualnych pokoi do cyfrowego repozytorium

portal_wmm

W 2016 roku ekultura realizowała studia przypadków dobrych praktyk wdrażania nowych technologii do działań instytucji kultury w Polsce. Ponieważ wiele z instytucji mierzy się z wyzwaniem stworzenia cyfrowych portali, w których prezentowane będą ich zdigitalizowane zbiory, postanowiliśmy opisać jak taki proces może wyglądać i na co należy uważać podczas jego realizacji. Studium powstało na przykładzie opracowywania i wdrażania portalu Wirtualne Muzea Małopolski. Portal ten został stworzony przez Małopolski Instytut Kultury przy współpracy z firmą MobileMS.

W pierwszej części przygotowanego studium, opisujemy, kiedy i w czyjej głowie zrodził się pomysł stworzenia cyfrowego repozytorium, gromadzącego cyfrowe zbiory kilkudziesięciu małopolskich instytucji. Z tego tekstu dowiecie się także, ile pierwotny pomysł na WMM ma wspólnego z finalnym efektem prac nad tym portalem i całym projektem. 

Autorem opracowania jest Łukasz Maźnica, a jego całość dostępna jest pod adresem: http://ekultura.org/wp-content/uploads/2017/04/raport-wirtualne-muzea___wmm.pdf.

Rozpoczęcie prac nad Wirtualnymi Muzeami Małopolski miało miejsce w roku 2010. Sam pomysł na portal powstał jednak dwa lata wcześniej w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego (UMWM). Jak wspomina Alicja Sułkowska-Kądziołka, jego inicjatorem był ówczesny Marszałek Województwa Marek Nawara.

Alicja Sułkowska-Kądziołka: Pierwsze pomysły na ten projekt sięgają 2008 roku i związane są z postacią nieżyjącego już Marszałka Województwa Małopolskiego Pana Marka Nawary, który miał ideę, żeby pokazać wszystkie małopolskie placówki muzealne w Internecie. W tamtych czasach Internet był oczywiście całkiem inny od obecnego, więc to, co finalnie zostało zrealizowane różni się od tych pierwszych zamysłów, choć fundamentalna idea została zachowana.

Alicja Sułkowska-Kądziołka – koordynator projektu Wirtualne Muzea MałopolskiAbsolwentka Uniwersytetu Jagiellońskiego (romanistyka) i Akademii Pedagogicznej w Krakowie (romologia, studia podyplomowe), w latach 2001–2009 związana z Małopolskim Instytutem Kultury w Krakowie, gdzie tworzyła i koordynowała projekty wielokulturowe (Małopolska Wielu Kultur) i związane z pozyskiwaniem zewnętrznych źródeł finansowania (Skarbiec); współautorka spacerów edukacyjnych po terenie byłego getta krakowskiego realizowanych wspólnie z Muzeum Historycznym Miasta Krakowa (2010); w latach 2011–2013 koordynator projektu „Wirtualne Muzea Małopolski”, od 2014 r. kierownik Regionalnej Pracowni Digitalizacji MIK, posiada wieloletnie doświadczenie w zakresie tworzenia i realizacji projektów finansowanych ze środków publicznych w sektorze pozarządowym i samorządowym oraz ponad 5-letnie doświadczenie w zarządzaniu projektami inwestycyjnymi w ramach dotacji ministerialnych i środków UE.

 

Jedna z pierwszych koncepcji projektu – opracowana jeszcze w Urzędzie Marszałkowskim Województwa Małopolskiego (UMWM) – miała zakładać, że Wirtualne Muzea Małopolski przyjmą postać zbioru „wirtualnych pomieszczeń” z cyfrowymi odwzorowaniami dzieł sztuki. Planowano wówczas, że do stworzenia portalu wykorzystana zostanie, raczkująca wtedy w digitalizacji technologia 3D, a efektem prac projektowych będzie strona internetowa, na której znajdą się trójwymiarowe imitacje realnych pomieszczeń małopolskich muzeów. Odnosząc się do obecnych realiów, można w pewnym uproszczeniu przyjąć, że była to koncepcja łącząca elementy takich rozwiązań, jak Google Street View (wirtualne spacerowanie po przestrzeniach muzealnych) i Second Life (poruszanie się po przestrzeni w całości zaprojektowanej przez zespół graficzny).

Ostatecznie jednak, ta wstępna idea Wirtualnych Muzeów Małopolski trafiła do Małopolskiego Instytutu Kultury w Krakowie, który został wytypowany przez UMWM, jako instytucja odpowiedzialna za przygotowanie i realizację tego przedsięwzięcia[1]. W efekcie, to już w murach MIK opracowywany był ostateczny kształt wszystkich merytorycznych elementów projektu, w tym także założenia względem przyszłego repozytorium. Zadecydowano wówczas o odejściu od trójwymiarowych pokoi i przyjęciu bardziej tradycyjnej formy portalu. W „Wirtualnych” miały się więc znaleźć cyfrowe zasoby małopolskich muzeów wraz z opisującymi je metadanymi oraz elementami dodatkowymi w postaci m.in. tzw. „ekspozycji” (czyli ilustrowanych multimedialnie tekstów, łączących w spójnej, kuratorskiej opowieści wiele dzieł), czy „interpretacji” (tj. przygotowanych przez ekspertów omówień wybranych dzieł z portalu). Jednocześnie, zdecydowano się nie rezygnować całkowicie z technologii 3D, która stanowiła bazę wyjściowego pomysłu na WMM, i przyjęto założenie, że większość obiektów digitalizowanych w ramach projektu zostanie przeniesiona do świata cyfrowego w technice trójwymiarowej.

Alicja Sułkowska-Kądziołka: Jeden z pierwszych pomysłów, jeszcze w Urzędzie Marszałkowskim, zakładał stworzenie 35 pomieszczeń 3D, czyli takich wirtualnych odwzorowań fizycznych przestrzeni muzealnych. Myślano o tym wówczas, jako o zbiorze takich quasi pokojów – taki był początkowy zamysł. Tu jednak pojawiło się kilka problemów. Po pierwsze, część muzeów nie ma tak spektakularnych przestrzeni, żeby móc je pokazać w sposób atrakcyjny. A po drugie, kiedy ten pomysł do nas trafił, to zdecydowaliśmy, że nie chcemy zastępować w takiej formie „jeden do jeden” realnego muzeum, muzeum wirtualnym. Chcieliśmy raczej zachęcić ludzi, żeby na naszej stronie otrzymali informacje na temat zbiorów, ale zakładaliśmy, że odbiorcy będą z niej korzystać najczęściej przed lub po wizycie w realnym muzeum. Dlatego też ta wstępna idea pokoi 3D przerodziła się w portal w obecnej formie – z wirtualnymi interpretacjami dzieł, audiodeskrypcjami itp..

Obecny kształt portalu WMM, źródło: muzea.malopolska.pl

Obecny kształt portalu WMM, źródło: muzea.malopolska.pl

Dla MIK realizacja Wirtualnych Muzeów Małopolski stanowiła duże wyzwanie. Małopolski Instytut Kultury był jedną z tych instytucji, dla których przygotowanie obszernego, cyfrowego repozytorium było jednym z pierwszych przedsięwzięć technologicznych, wymagających zakupu dużej ilości sprzętu oraz współpracy z zewnętrznymi firmami programistyczno-graficznymi. Tym samym pracownicy tej instytucji zostali rzuceni od razu na głęboką wodę, mierząc się z przedsięwzięciem o wielomilionowym budżecie. W opinii Kingi Kołodziejskiej, pierwszej koordynatorki projektu, a obecnie redaktor prowadzącej „Wirtualne”, pomysł na powierzenie opisywanego projektu MIK-owi sprawdził się. Dzięki niemu Wirtualne Muzea Małopolski nie koncentrują się wyłącznie na technicznych niuansach digitalizacji i udostępniania zasobów, ale stanowią przykład poszukiwania ścieżki do szerokiego upowszechniania cyfrowych zbiorów instytucji kultury.

Kinga Kołodziejska: Jesteśmy instytucją kultury województwa małopolskiego, więc ten wybór MIK na realizatora „Wirtualnych” był dość naturalny. Na początku projekt wydawał się nieco przerażający, gdyż dominowały w nim aspekty techniczne i inwestycyjne. Musieliśmy w związku z tym zatrudnić nowych pracowników, bo pod względem technicznym nie mieliśmy wystarczającego doświadczenia. Z perspektywy czasu myślę, że dobrze się stało, że ten projekt do nas trafił. Ważne było, aby w tym przedsięwzięciu – mocno technologicznym – odnaleźć pewien głębszy sens. Żeby nie chodziło tylko o digitalizację i produkcję dużej ilości danych, z którymi później nie wiadomo co zrobić. Myślę, że tutaj MIK dobrze się sprawdził ze swoimi doświadczeniami rozmowy na temat kultury i jej interpretacji, z narracyjnym traktowaniem dziedzictwa… Tak, pomimo początkowych obaw, wydaje mi się, że to był dobry pomysł.

Kinga Kołodziejska – redaktor prowadząca portal Wirtualne Muzea MałopolskiAbsolwentka Instytutu Sztuk Audiowizualnych na Uniwersytecie Jagiellońskim, inicjatorka i uczestniczka wielu projektów edukacyjno-­kulturalnych. Od 2007 roku związana z Małopolskim Instytutem Kultury, gdzie współtworzy projekty związane z interpretacją dziedzictwa kulturowego Małopolski, m.in. „Pierścień św. Kingi”, „Muzeobranie”, „Małopolskie Dni Dziedzictwa Kulturowego”, „Dynamika Ekspozycji”. Od 2010 roku współtworzy projekt „Wirtualne Muzea Małopolski”, pełniąc obecnie funkcję redaktor prowadzącej portal WMM. Ma duże doświadczenie w publikacji i popularyzacji treści tekstowych i wizualnych dotyczących dziedzictwa kulturowego przy użyciu nowych technologii w internecie. Szczególnie zainteresowana szerokim udostępnianiem wiedzy, jej kontekstualizacją i funkcjonowaniem w sieci społecznej.

 

[1] Projekt realizowany był w partnerstwie przez Departament Rozwoju Gospodarczego Urzędu Marszałkowskiego Województwa Małopolskiego – Lidera projektu i Małopolski Instytut Kultury w Krakowie – Partnera i głównego realizatora projektu, we współpracy z 35 małopolskimi muzeami.