Sięgnij do domeny publicznej

slider_ekultura_siegnij

Bardzo często stajemy przed wyzwaniem znalezienia dobrych ilustracji bądź zdjęć, potrzebnych do projektu, zilustrowania artykułu lub prezentacji. Nieraz sięgamy po zdjęcia z tzw. stocków (internetowych baz zdjęć), również darmowych, udostępnianych na licencji CC 0, czyli przekazanych przez ich autorów do domeny publicznej, które można dowolnie wykorzystywać i modyfikować.

Podczas działań związanych z projektem Ekultura również wiele razy musimy przeszukiwać internet w celu znalezienia odpowiednich ilustracji. Z jednej strony potrzebujemy ich do przygotowywanych przez zespół graficzny materiałów promocyjnych, projektów okładek raportów oraz ekspertyz. Z drugiej, poszczególni autorzy sami poszukują grafik ilustrujących notki na bloga. Często jest to duże wyzwanie. Na samym początku projektu zebraliśmy bazę linków, która pomaga nam w tej pracy. Dziś postanowiliśmy ją dopracować i podzielić się nią z Wami. Wierzymy, że można wykorzystać zdigitalizowane zbiory, które przeszły do domeny publicznej, w codziennych działaniach.

Już na wstępie zaznaczamy, że należy z wymienionych portali korzystać uważnie. W poniższym zestawieniu staraliśmy się zebrać takie miejsca w internecie, które umożliwią Wam skorzystanie z dobrej jakości reprodukcji, które można bezpiecznie wykorzystać. Brakuje w nich jednak zbiorów z wielu znanych muzeów, które mimo iż są udostępniane szerszej publiczności, według władz muzeów, nie mogą być wykorzystywane komercyjnie, a czasem nawet na użytek własny. W niektórych krajach Unii Europejskiej, np. w Wielkiej Brytanii, fotografia bądź skan dzieła oryginalnego jest traktowany jako utwór zależny i autorskie prawa majątkowe należą do twórcy reprodukcji.

Oprócz materiałów, które nadają się do tworzenia materiałów promocyjnych, w zestawieniu zamieściliśmy też strony, które udostępniają treści wyłącznie do wykorzystania niekomercyjnego. Takie portale oferują zdjęcia lub grafiki, które można wykorzystać na przykład w celach edukacyjnych. Mamy nadzieję, że artykuł przyda się studentom, którzy bez obaw będa mogli użyć materiałów z poniższych stron do swoich projektów. Jak mówi znane chińskie przysłowie:

„Jeden obraz wart więcej niż tysiąc słów.”

Warto więc też wykorzystywać fotografie i obrazy podczas prowadzenia lekcji, czy wykładów, do czego zachęcamy nauczycieli.

Przy każdym linku postaraliśmy się dodać krótka instrukcję, w której tłumaczymy jak oznaczyć wybrane materiały i do jakich celów można je wykorzystać. Mamy nadzieje, że dzięki temu zachęcimy Was, naszych Czytelników, do swobodnego wykorzystania dziedzictwa cyfrowego w Waszych mniejszych i większych projektach.

POLSKIE ZBIORY

POLONA

Najlepsze polskie zbiory, w wysokiej rozdzielczości, dostarcza Biblioteka Narodowa na swoim portalu POLONA. Dzięki filtrom wykorzystywanym do przeszukiwania, łatwo odnajdziemy grafiki, pocztówki, zdjęcia czy mapy, które można wykorzystać. W tym roku planowane jest rozpoczęcie współpracy Biblioteki Narodowej z innymi instytucjami Będzie ona polegać na digitalizacji zbiorów podmiotów partnerskich i umieszczaniu ich na portalu. W bazie POLONY codziennie pojawiają się nowe skany obiektów, więc baza rozrasta się dosyć szybko.

UWAGA: ważne jest, aby zwracać uwagę na prawa, na których udostępniany jest dany obiekt. Informację tę znajdziemy po otwarciu widoku pracy z obiektem, w opisie. Biblioteka Narodowa udostępnia również zbiory, których prawa autorskie majątkowe jeszcze nie wygasły, więc powinniśmy być uważni.

http://polona.pl

 

OTWARTA ZACHĘTA

Na stronie prezentowane są wybrane zasoby Zachęty – Narodowej Galerii Sztuki. Wszystkie zbiory udostępniane są na licencji CC BY-SA 3.0. Oznacza to, że utwór, który powstanie w oparciu o wybrane dzieło sztuki, również musi być udostępniony na tej samej licencji (czyli CC BY-SA 3.0). Niezbędne jest także oznaczenie autora wykorzystanej pracy. Przykładowo, jeśli zaprojektujemy plakat i wykorzystamy w nim fragment tego dzieła: Tramwaj, dzień dobry pierwsza zmiano, będziemy musieli naszą prace udostępnić innym użytkownikom na licencji CC BY-SA 3.0 oraz zaznaczyć, że wykorzystano fragment tego obrazu, podać jego autora i źródło: http://otwartazacheta.pl/index.php?action=view/object&objid=484&colid=2&catid=8&lang=pl.

I w tym przypadku należy jednak zwracać uwagę na to, do kogo należą prawa. Na stronie znajdziemy zapis, że część dzieł może być udostępniana na innej licencji.

http://otwartazacheta.pl

 

WIRTUALNE MUZEA MAŁOPOLSKI

Projekt zawiera cyfrową reprezentację wybranych zbiorów muzealnych z całego województwa małopolskiego. Dostępne są również cyfrowe modele 3D niektórych obiektów. Małopolski Instytut Kultury, odpowiedzialny za stworzenie tego portalu jak i za digitalizację obiektów, postarał się o to, aby w jasny sposób oznaczyć do kogo należą autorskie prawa majątkowe. Większość z nich znajduje się w domenie publicznej. Oprócz materiałów ilustracyjnych znajdziemy tu również szczegółowy opis każdego z obiektów.

http://muzea.malopolska.pl

 

CYFROWE ARCHIWUM IM. JANA BURSZTY

Otwarte pod koniec 2014 archiwum posiada bogate zbiory audiowizualne z dokumentacją badań etnograficznych prowadzonych przez IEiAK UAM w Poznaniu. Większość z nich udostępniona jest na licencji CC BY-SA, co oznacza, że musimy oznaczyć autora dzieła oryginalnego i udostępnić utwór zalezny na tej samej licencji.

http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl

 

SKANSENY.NET

Jest to projekt promujący polskie skanseny. Na stronie znajdziemy dokumentację fotograficzną poszczególnych skansenów. Możemy je wykorzystać do niekomercyjnych działań, gdyż jak piszą autorzy:

Chcemy być jedynie alternatywą, która będzie służyć internautom i internautkom. Dlatego wszystkie zamieszczone tu zdjęcia są dostępne na licencji „Creative Commons — Uznanie autorstwa — Użycie niekomercyjne”.

http://www.skanseny.net

 

FEDERACJA BIBLIOTEK CYFROWYCH

To źródło dla bardziej dociekliwych. Brak tu intuicyjnego wyszukiwania i nieraz musimy przekopać się przez wiele niezbyt trafnych wyników. Jednak obszerność bazy ma tez swoje plusy i możemy trafić na dzieła w domenie publicznej, które możemy spokojnie wykorzystać. Tu również należy zwracać uwagę na prawa, które sa oznaczone w opisie obiektu.

http://fbc.pionier.net.pl

 

ŹRÓDŁA ZAGRANICZNE

EUROPEANA

Podobnie jak powyższa Federacja Bibliotek Cyfrowych, Europeana wymaga od nas pewnej dociekliwości, przy poszukiwaniu odpowiednich materiałów. Jest to spowodowane głównie olbrzymią ilością zbiorów, które można przeszukiwać dzięki portalowi. Jednak wyszukiwarka jest zorganizowana w bardzo przystępny sposób i pozwala nam np. wyszukac jedynie pliki z obrazami, które możemy wykorzystać i są one udostępnione w ramach domeny publicznej. Europeana zrzesza biblioteki, archiwa i muzea, oferując dostęp do ich cyfrowych zbiorów.

http://www.europeana.eu/

 

RIJKSMUSEUM

Na łamach naszego bloga nie raz wspominaliśmy już o RijksMuseum i ich podejściu do otwartości zbiorów. Prezentowane na ich stronie materiały graficzne są dostępne w bardzo wysokiej rozdzielczości (jak na muzealne standardy).

http://rijksmuseum.nl

 

MAURITSHUIS MUSEUM

Zachęcamy też do odwiedzania stron innych muzeów działających w Holandii, które rownież realizują politykę otwartych danych. Np. Mauritshuis Museum, jednak to muzeum pozwala pobrać obraz w wysokiej rozdzielczość wyłącznie do użytku niekomercyjnego. Aby pobrać obraz do użytku komercyjnego musimy wypełnic formularz i uiścić opłatę.

http://www.mauritshuis.nl/en/

 

THE METROPOLITAN MUSEUM

Muzeum zezwala na użytek dzieł znajdujących się w domenie publicznej, oznaczonych ikoną  Open Access for Scholarly Content (OASC) jedynie na użytek niekomercyjny. Np. do celów edukacyjnych. Jednocześnie należy podac autora dzieła oraz adres muzeum

http://www.metmuseum.org

 

STARE GRAFIKI

Vintage printables dostarcza zbiory i kolekcje grafik, które przeszły do domeny publicznej. Prace prezentowane na stronie można wykorzystywać w utworach zależnych, równiez komercyjnych. Jednak autorzy portalu proszą użytkowników, aby sami upewnili się, czy rzeczywiście dzieło znajduje się w domenie publicznej. Jednocześnie nie dostarczają oni grafik w wysokiej rozdzielczości.

http://vintageprintable.com

 

Welcome Library

Stare grafiki posiada w swojej kolekcji również londyńskie Welcome Library. Swoje historyczne zbiory udostępnia ona na dosyć restrykcyjnej licencji CC-BY-NC-ND. Oznacza to, że dzieło możemy użyć jedynie w niekomercyjnych celach oraz nie możemy go przetwarzać, musi ono pozostać w oryginalnej postaci. Jednocześnie zobowiązani jesteśmy oznaczyć również sama bibliotekę, prócz autora, w następujący sposób: ‘Wellcome Library, London’.

http://wellcomeimages.org

 

STARE FOTOGRAFIE

New Old Stock

New Old Stock to strona, która przypomina blog. Znajdziemy na niej zdjęcia, które pochodzą z publicznych galerii i które można wykorzystać na pewno w celach osobistych i niekomercyjnie. Autor zachęca, aby sprawdzić czy fotografie można użyć do projektów komercyjnych poprzez stronę instytucji, która dane zdjęcie posiada w swojej kolekcji.

http://nos.twnsnd.co

 

DAWNA FOTOGRAFIA WĘGIERSKA

Fortepan zachęca do korzystania z ich bogatych zbiorów fotografii, które sa przekazywane do tego cyfrowego, węgierskiego archiwum przez darczyńców. Wiekszość materiałów udostępnionych jest na licencji CC BY-SA. Możemy wykorzystywać je dowolnie, dopóki oznaczymy autora ( w tym przypadku należy zastosować podany format podpisu: FOTO:FORTEPAN / imię i nazwisko darczyńcy) oraz udostępnimy dzieło zależne na takiej samej licencji.

http://www.fortepan.hu/?lang=en&img=2167

 

ZBIORY GRAFIKI GETTY MUSEUM

Getty Museum udostępnia swoje zbiory w ramach programu Open Content. Dzięki temu użytkownicy moga skorzystać z ich bogatych zbiorów. Pobierając grafiki w wysokiej rozdzielczości jesteśmy zobowiązani do wybrania z listy, w jakim celu wykorzystamy pobrane dzieło. Pamiętajmy o tym, że należy oznaczyć autora oryginału. Getty Museum zaznacza, że nalezy równiez dodać zapisek: „Digital image courtesy of the Getty’s Open Content Program.”

http://www.getty.edu/about/opencontent.html

 

ZBIÓR FOTOGRAFII NASA

NASA zezwala na użytek własnych zbiorów, w tym filmów, czy obiektów 3D w celach edukacyjnych i informacyjnych, w tym użytek na własnych stronach internetowych.

http://www.nasa.gov/multimedia/#.VM9rlsmWzVI

 

OLD BOOK ILLUSTRATIONS

Twórcy strony starają się, aby publikowane przez nich treści były dostępne w domenie publicznej w większości krajów. Jednocześnie zaznaczają, że mogą się mylić i każdy powinien się upewnić, czy w jego kraju ma prawo skorzystać z wybranego obrazka.

http://www.oldbookillustrations.com

 

PD POSTER

Według zapewnień twórców strony wszystkie zebrane przez nich plakaty i ilustracje moga być pobierane, przetwarzane i używane nawet w celach komercyjnych.

http://pdposter.weebly.com

 

THE PUBLIC DOMAIN REVIEW

Portal publikuje artykuły dotyczące domeny publicznej. Posiada również kolekcję obrazów wraz z wyszukiwarką z zaawansowanymi filtrami. Możemy znaleźć obraz, wyszczególniając licencje, na której się znajduje.

Polecamy ten serwis również ze względu na bogate zbiory filmów, dźwięków i książek w domenie publicznej.

http://publicdomainreview.org/collections/?medium=image&cachebust#rights_label

 

WYSZUKIWARKA CREATIVE COMMONS

Tu już nie korzystamy jedynie ze źródeł „historycznych”. Wyszukiwarka jest bardzo przydatnym narzędziem, które pozwala nam wyszukać dzieła oznaczone do ponownego, komercyjnego użytku. Możemy również oznaczyć filtr, który pozwala wyszukać prace, które można przetwarzać i tworzyć na ich podstawie dzieła zależne.

http://search.creativecommons.org

Powyższa wyszukiwarka wykorzystuje między innymi zbiory publikowane w ramach portalu

Wikimedia Commons

https://commons.wikimedia.org/wiki/Main_Page

oraz Flickr Commons

https://www.flickr.com/commons

 

Kiedy można korzystać ze zdigitalizowanych zasobów?

Na koniec przypominamy jeszcze jak wygląda sprawa domeny publicznej w świetle polskiego prawa.

Większość dzieł udostępnionych w archiwach cyfrowych znajduje się w domenie publicznej.

Oznacza to, że autorskie prawa majątkowe (prawo do korzystania z utowru oraz czerpania z racji tego korzyści majątkowych) do danego utworu wygasły lub nigdy nie powstały. Należy jednak pamiętać, że autorskie prawa osobiste, czyli więź twórcy z utworem dająca min. prawo do oznaczenia utworu imieniem i nazwiskiem, w polskim systemie prawniczym są nierozerwalne i nieograniczone czasowo. Wykorzystując więc utwory powstałe na terenie Polski należy te prawa respektować podając autora.

W Polsce prawa autorskie majątkowe wygasają 70 lat po:

*śmierci autora

*w przypadku utworu zbiorowego – po śmierci ostatniego współtwórcy

*w przypadku utworu, do którego prawa majątkowe posiada inna osoba niż twórca – od daty rozpowszechniania utworu

*w odniesieniu do utworu, którego twórca nie jest znany – również od daty rozpowszechnienia

*w przypadku utworu audiowizualnego – od śmierci ostatniej osoby kreującej i decydującej o formie dzieła (reżyser, autor scenariusza, autor dialogów, kompozytor muzyki)

Z takich utworów możemy korzystać swobodnie i bez ograniczeń, również komercyjnie.*

Twórcy archiwów internetowych, zarówno polskich jak i zagranicznych, w dużym stopniu wyręczyli nas z określania zawiłości prawa autorskiego udostępniając tylko te dzieła, które można użyć lub dodając odpowiednią notkę mówiącą o tym na jakich zasadach można wykorzystać dane dzieło.

*W przypadku rozpowszechniania dzieł powstałych na terenie Polski nie objętych prawami autorskimi majątkowymi, 5-8% wpływów brutto powinno zostać przekazane na rzecz Funduszu Promocji Twórczości. Z funduszu można również czerpać środki na zadania wynikające z ustawy o prawie autorskim ( np. dotacje do wydań, stypendia).

Przypominamy również artykuł Macieja Charta-Olasińskiego, który dokładniej tłumaczy kwestie wykorzystywania dzieł z domeny publicznej: http://ekultura.org/kolaz-z-witkacego/

Polecamy również plakat Centrum Cyfrowego, który w przejrzysty sposób wyjaśnia licencje Creative Commons: http://creativecommons.pl/2012/06/plakat-o-licencjach-cc/

W powyższym zestawieniu znalazły sie jedynie przykłądowe bazy. Jest to lista subiektywna i na pewno nie pełna. W internecie można znaleźć o wiele więcej bogatych źródeł ilustracji, prezentujących cyfrowe wersje dziedzictwa kulturowego, udostępnianych na licencjach Creative Commons, bądź pochodzące z domeny publicznej. Staraliśmy się jednak poprzez ten artykuł zaprezentować róźnorodność tych baz. Zachęcamy również do własnych poszukiwań. A Wy z jakich baz cyfrowego dziedzictwa korzystacie?